021 - 44 35 52 27 Info@imcs.institute

گردآوری و تألیف: وحید حجتی

چکیده

در صورت آزادسازی تدریجی اقتصاد ایران و پیوستن به WTO دوازده صنعت به عنوان صنایع اصلی و رقابت پذیر انتخاب شده است که عبارتند از « صنایع تولید فرآورده های نفتی »،« مواد و محصولات شیمیایی »  « محصولات کانی غیرفلزی »، « وسایل نقلیه زمینی، ریلی و دریایی »، « معدن و استخراج معدنی »، « فلزات اساسی » « صـنایع پـیشرفته »، « محصـولات لاستـیکی و پلاستـیکی »، « ماشـین آلات و تجهیـزات صـنعتی و تولیـدی »، « ماشین آلات مولد و انتقال برق »، « مواد غذایی و آشامیدنی » و « نساجی و پوشاک».

بر اساس آخرین آمارهای منتشره یونیدو (سازمان توسعه صنعتی ملل متحد)، از میان ۱۴۸ کشور رتبه‌بندی شده توسط یونیدو به لحاظ شاخص رقابت‌پذیری صنعتی، ایران در سال ۲۰۱۷ در جایگاه ۵۸ جهان و ۸  منطقه قرار گرفته است.

رقابت پذیری واقعیتی است کـه قابلیـت بنگاه را در افـزایش سهم از بازار نشان می دهدکه این خود متضمن سوددهی بیشتر، توسعه فضا و مقیاس تولید است. شاخص های متعددی در ارزیابی این قابلیت و توان تولیدی به کارگرفته می شوند که نوعاً به منافع حاصل از تولید، سهم از بازارها، سرمایه گذاری، بهره وری و ساختار تعرفه ها بستگی دارند.

طبق سند چشم انداز، ایران در سال ۱۴۰۴ می بایست دارای جایگاه اول صنعتی، معدنی و تجاری در منطقه، دارای اقتصاد متنوع با سهم غالب بخش غیرنفتی و غیردولتی، رقابت پذیر و منطبق با استانداردهای بین المللی، توسعه یافته بر اساس فناوری های پیشرفته، متنوع در تولیدات صادراتی و دارای توازن تجاری در صادرات غیرنفتی و واردات باشد.

حال با توجه به سند راهبرد توسعه صنعتی کشور و سند چشم انداز ۱۴۰۴ این سوال پیش می آید در صورت آزادسازی تدریجی اقتصاد ایران و پیوستن به WTO، کدام یک از صنایع می توانند همچنان به حیات خود ادامه دهند و یا حتی رشد نمایند.

در ویرایش دوم برنامه راهبردی وزارت صنعت، معدن و تجارت به منظور توسعه رقابت پذیری بخش صنعت، معدن و تجارت در سطح ملی و جهانی و در جهت تحقق اهداف سند چشم انداز کشور در افق ۱۴۰۴ ، بر اصول توسعه پایدار، تولید صادرات محور، افزایش ارزش افزوده بخش و رشد و اشتغال پایدار تأکید شده است و در این راستا ۱۲ صنعت طبق جدول زیر به عنوان صنایع رقابت پذیر ایران تعیین و علاوه بر بررسی وضعیت موجود، چشم انداز تولید برخی از این صنایع تا افق ۱۴۰۴ نیز اعلام گردید:

صنایع رقابت پذیر ایران در صورت آزاد سازی اقتصاد و پیوستن ایران به WTO

جدول صنایع رقابت پذیر ایران

در انتخاب این صنایع توجه به بیشترین نقش در شاخص های منتخب از جمله سهم ارزش افزوده، اشتغال زایی، صادرات، سهم از بازار، مزیت نسبی و زنجیره تامین (به عنوان مواد اولیه یا کالاهای نهایی) و سطح دانش و فناوری نیز مدنظر قرار گرفت و با بررسی روند شاخص های مهم اقتصادی ایران و جهان وضعیت روند ایران از منظر شاخص های بین المللی نیز بررسی شد.

مزیت های نسبی درنظر گرفته شده برای این صنایع عبارتند از: برخورداری از موقعیت استراتژیک در منطقه و امکان بهره مندی از تجارت و دسترسی به بازارهای بزرگ پیرامونی، وجود منابع انسانی تحصیلکرده و ارزان بودن نسبی نیروی کار، برخورداری از ذخایر فراوان نفت و گاز و دسترسی آسان به انرژی، دسترسی به آب های آزاد و موقعیت ممتاز جغرافیایی، امکان صادرات برخی محصولات صنایع پتروشیمی، فرآورده های نفتی، مواد شیمیایی، مواد غذایی، صنایع معدنی و خدمات فنی مهندسی در کشورهای بازار هدف و سوابق دیرینه فرهنگی، صنعتی و تجاری.